Davranışçı Yaklaşım Eleştirisi

Davranışçı yaklaşım, gözlenebilen ve ölçülebilen durumların incelenmesini savunan, yapısalcılığın ve işlevselciliğin incelediği zihin kavramını ve bilincin içebakış yöntemi ile araştırılmasını inkar eden psikoloji kuramıdır.

Psikolojiyi nesnel bir bilim olarak göstermek isteyen John Watson, işlevselciliğin bu özelliğini kullanmış, içebakış yöntemini reddetmiş, zihinsel süreçleri hiçe saymıştır. Watson’un önderliğinde başlayan bu akım, daha sonraları Pavlov, Skinner, Tolman, Hull, Guthrie ve Bandura gibi bilim insanları tarafından çalışılmaya devam edilmiştir. Uzun bir süre üzerinde çalışmaların devam ettiği ve birçok takipçisi olan bu kurama daha sonraları eleştiriler yapılmaya başlanmıştır.

Bu eleştirilerin başında, kuramın nesnelliğini aldığı işlevselciliğin zihni inceleme kısmını kabul etmemesi gelir. Davranışçılara göre davranışlar uyarıcı ile tepki arasındaki bağ sonucunda oluşur ve organizmanın bu ikisi arasında kurduğu bağ süreci kapalı kutu olarak görülür. Halbuki işlevselciliğe göre uyarıcı ile tepki arasındaki bu bağın önemli olduğu ve incelenmesi gerektiği savunulmuştur. “Organizma değişken enerji seviyesiyle olduğu kadar, şimdiki ve geçmiş deneyimlerinin etkisi ile de ortaya koyacağı tepkilere karar verir.” Buna göre hem biliş hem de davranışlar incelenmelidir. Ayrıca Amerika’nın ilk davranışçılarından Karl Lasley yaptığı çalışmalar sonucunda Watson’un düşündüğünün aksine beynin öğrenmede daha aktif rol oynadığını ortaya çıkarmıştır.

Önce sosyal davranışçı sonra ise sosyal bilişselci olarak isimlendirilen Bandura, Skinner’in pekiştirme sonucunda bir davranışın değiştirileceği ya da devam ettirileceği görüşüne, insanların sosyal varlıklar olarak birbirlerini izleyerek davranışları model alma yoluyla edindikleri görüşünü ortaya atmıştır. Model alma yoluyla öğrenmenin dört aşaması vardır: Dikkat, Hatırlama, Uygulama ve Güdülenme. Bireyin dikkat etmesini sağlayan faktörler, kişinin ilgi, ihtiyaçları, önceki davranışında aldığı pekiştireçler, modelin özellikleridir. Dikkat ettiği davranışı daha sonra organizma zihninde canlandırır, kendince sembolleştirir ve kodlar. Daha sonra kodladığı ve sakladığı davranış performansa dönüşür. Görüldüğü gibi model almada zihinsel süreçler kullanılmıştır ve bu da davranışçı yaklaşımın inkar ettiği bir şeydir.

Davranışçılar hayvan davranışlarını laboratuar ortamında incelemiş ve bulgularını daha karmaşık organizma olan insanlara genellemişlerdir. Bu yaklaşım gerekircidir, yani davranışlarımızın çevre tarafından kontrol edildiğini ve geçmiş yaşantılarımızın hareketlerimizi seçmemizde hiçbir etkisi olmadığını gösterir. İnsanların aynı uyarıcıya farklı tepki verebileceğini hesaba katmamıştır. Fakat insanlar yaşadıkları deneyimler sonucunda aynı ya da benzer uyarıcılara farkı tepkiler verebilir. Örneğin, Türkiye’de yaptığımız zafer işareti, Kanada’da canın cehenneme anlamına gelmektedir. El işaretine farklı tepkiler verilecektir. Bu sebeple davranışçı yaklaşım doğal ortamda olanı temsil etmez.

Daha iyi bir toplum yaratmak için davranışçı yaklaşım kullanılamaz çünkü problem çözme becerilerini geliştirmez. Ayrıca davranışların tamamı uyarıcı tepki ilişkisi ile kontrol edilebilirse gelecekteki davranışlarımız tahmin edilebilir ve bu da özgür irade ve özgür seçme hakkının ihlali demektir. Genel olara ele aldığımızda insanı basit bir organizma, bir makine olarak görmüş; kişiliğini, ihtiyaçlarını, grup dinamiklerini ve sosyal çevresini hiçe saymıştır. Bu da günümüzdeki insana değer veren yaklaşıma terstir.

Kaynaklar

1. http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Behaviorism#Criticisms_of_behaviorism
2. http://www.personalityresearch.org/papers/pizzurro.html
3. http://educ6040fall10.wikispaces.com/Behaviorism
4. http://iys.inonu.edu.tr/webpanel/dosyalar/9/file/8_H%20S%20Erdem.pdf
5. http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/200427G%C3%9CRC%C3%9C%20KO%C3%87.pdf
6. http://www.unhas.ac.id/hasbi/LKPP/Hasbi-KBK-SOFTSKILL-UNISTAFF-SCL/Mental%20Model/Shift%20paradigm%20Behaviorism.pdf
7. http://suite101.com/article/behavioral-and-cognitive-approach-in-psychology-a98399
8. http://users.ecs.soton.ac.uk/harnad/Papers/Py104/searle.comp.html
9. http://www.skeptically.org/skinner/id9.html
10. http://teachinglearningresources.pbworks.com/w/page/19919565/Learning%20Theories
11. Schultz, D & Schultz S. (2007). Modern Psikoloji Tarihi. İstanbul: Kaknüs Yayınları
12. Gray, P. (2006). Psychology. Worth Publishers.
13. Öğrenme Psikolojisi ve Program Geliştirme. Murat Yayınları.

Yorum bırakın

Filed under Eğitim

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s